คำนำ

เอกสารประกอบการเรียนการสอนโครงงานวิทยาศาสตร์นี้จัดทำขึ้นเพื่อใช้ประกอบการสอนของครู และประกอบการเรียนการสอนของนักเรียนในวิชาวิทยาศาสตร์เพิ่มเติม (โครงงานวิทยาศาสตร์) สำหรับครูผู้สอนวิทยาศาสตร์ได้ศึกษาการจัดกิจกรรมโครงงานวิทยาศาสตร์เพื่อนำความรู้ไปให้ผู้เรียน โดยยึดผู้เรียนเป็นสำคัญ มุ่งเน้นให้ผู้เรียนได้ศึกษาเรียนรู้ด้วยตนเอง และใช้เป็นแนวทางพัฒนาผู้เรียน เป็นส่วนหนึ่งในการปฏิรูปการเรียนรู้ตามแนวพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ ซึ่งผู้จัดทำได้เขียนจากประสบการณ์การเป็นครูที่ปรึกษา โครงงานวิทยาศาสตร์ให้กับ ผู้เรียนเป็นระยะเวลาหลายปี ตลอดทั้งการจัดการเรียนการสอนจริงในชั้นเรียนโดยใช้ศึกษาเรียนรู้ประกอบการเรียน ลงมือปฏิบัติได้จริง ผู้เรียนสร้างผลผลิตที่เป็นความรู้ใหม่หรือสิ่งประดิษฐ์ ซึ่งเป็น ข้อค้นพบจากการสร้างความรู้ด้วยตนเอง เมื่อใครทำโครงงานวิทยาศาสตร์เป็นจำนวนมาก โดยมีการทดลองและปรับปรุง จนเป็นที่เชื่อมั่นว่าเอกสารประกอบการเรียนการสอนนี้สามารถสร้างการเรียนรู้แก่ผู้เรียนในการจัดทำโครงงานวิทยาศาสตร์ได้อย่างแท้จริง
การจัดทำเอกสารประกอบการเรียนการสอสนโครงงานวิทยาศาสตร์ ใช้แนวหลักสูตรกลุ่มสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ของหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานพุทธศักราช 2544 เป็นหลักในการจัดทำ มีจำนวน 7 เรื่อง ดังนี้
เรื่องที่ 1 ความหมายและคุณค่าของโครงงานวิทยาศาสตร์
เรื่องที่ 2 ประเภทของโครงงานวิทยาศาสตร์
เรื่องที่ 3 การสำรวจและเลือกเรื่องที่จะทำโครงงานวิทยาศาสตร์
เรื่องที่ 4 การวิเคราะห์และการเขียนเค้าโครงของโครงงานวิทยาศาสตร์
เรื่องที่ 5 การปฏิบัติกิจกรรมโครงงานวิทยาศาสตร์
เรื่องที่ 6 การเขียนรายงานโครงงานวิทยาศาสตร์
เรื่องที่ 7 การเสนอผลงานและจัดแสดง’โครงงานวิทยาศาสตร์
ซึ่งแต่ละเรื่องประกอบด้วยหัวข้อดังนี้ คือ สาระสำคัญ เรื่องที่จะศึกษา จุดประสงค์การเรียนรู้ เนื้อหา บทสรุป กิจกรรมส่งเสริมประสบการณ์การเรียนรู้ หนังสือประกอบการค้นคว้า และแบบทดสอบ
หวังว่าเอกสารประกอบการเรียนการสอนนี้จะเป็นประโยชน์แก่ครุและผู้เรียนสามารถนำไปใช้ในการศึกษาค้นคว้าจนส่งผลให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ขอขอบคุณที่ปรึกษาด้านวิชาการ คณะที่ปรึกษาพิเศษ ที่ได้ให้การช่วยเหลือให้คำแนะนำ ต่างๆ และให้ขวัญกำลังใจในการจัดทำเอกสารประกอบการเรียนการสอนนี้จนสำเร็จเรียบร้อยด้วยดีไว้ ณ โอกาสนี้เป็นอย่างสูง

ประดัด ชมมี

คำนิยม

เป็นสิ่งที่น่ายินดีอย่างยิ่งที่ในขณะนี้ นอกเหนือจากมีการยอมรับกันว่า การทำโครงงานวิทยาศาสตร์ของนักเรียนในระดับมัธยมศึกษาตอนต้นเป็นสิ่งที่เป็นไปได้แล้วนั้น ยังมีการเริ่มเห็นความสำคัญถึงการนำไปใช้เป็นวิธีการเรียนการสอนในชั้นเรียนได้ หลายๆโรงเรียนเห็นว่าเป็นสิ่งจำเป็น และให้การสนับสนุนเป็นอย่างมาก เป็นการส่งเสริมให้เด็กคิดเป็น ทำเป็น และ แก้ปัญหาเป็น เรียนรู้ตามความสนใจ ความสามารถ และความถนัดของตนเอง หาคำตอบข้อสงสัยด้วยวิธีการทางวิทยาศาสตร์
อย่างไรก็ดีถ้าครูและนักเรียนเข้าใจ และคิดว่าการทำโครงงานวิทยาศาสตร์ไม่ใช่สิ่งที่ยากเกินไป ก็จะส่งผลให้การจัดกิจกรรมการเรียนรู้ให้กับผู้เรียนบรรลุจุดหมายของหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช 2544 ได้
การเรียนวิทยาศาสตร์นั้นนับว่าเป็นปัจจัยสำคัญ เป็นพื้นฐานของการเรียนรู้ การปลูกฝัง ให้นักเรียนมีนิสัยช่างสังเกต ช่างสงสัยในสิ่งที่อยู่รอบๆตัว ถือได้ว่าเป็นบันไดขั้นแรกของ การเรียนวิทยาศาสตร์ จะเห็นได้ว่า ถ้าเด็กได้เรียนรู้และสนุกกับการทดลอง จะเป็นการช่วยให้นักเรียนรักและสนใจใคร่รู้ในวิทยาศาสตร์ ซึ่งเป็นสิ่งที่สามารถเรียนรู้และพิสูจน์ได้ด้วยตนเอง และเป็นสิ่งที่ท้าทายให้ก้าวต่อไปในอนาคต
เอกสารเล่มนี้ ผู้เขียนได้ใช้ความวิริยะอุตสาหะ พากเพียรพยายามรวบรวมเนื้อหาเกี่ยวกับโครงงานวิทยาศาสตร์ พร้อมทั้งตัวอย่างและแนวทางในการทำโครงงานวิทยาศาสตร์ เพื่อได้ใช้เป็นเอกสารประกอบการเรียนการสอนได้ทั้งในและนอกห้องเรียน ผู้ที่สนใจสามารถศึกษาเรียนรู้ด้วยตนเองได้อีกด้วย


(นางศศิธร ศรีวิเชียร)
ผู้อำนวยการโรงเรียนนครไทย

การทำโครงงานวิทยาศาสตร์ เป็นการสร้างโอกาสให้นักเรียนที่ทำโครงงานวิทยาศาสตร์ได้ฝึกการทำงานศึกษาค้นคว้าวิจัยแบบนักวิทยาศาสตร์ อันจะเป็นการสร้างศักยภาพของวิทยาศาสตร์ให้เกิดขึ้นในตัวนักเรียนที่ทำโครงงานวิทยาศาสตร์ได้อย่างมาก นักเรียนได้พัฒนาทักษะการคิด ทักษะกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ ทักษะการแสวงหาความรู้ และสร้างองค์ความรู้ด้วยตนเอง
เอกสารประกอบการเรียนการสอนเล่มนี้ ผู้เขียนตระหนักในความสำคัญของการพัฒนาศักยภาพทางวิทยาศาสตร์ เพราะเป็นรากฐานที่สำคัญในการสร้างบุคลากรที่จะก้าวเข้าสู่อาชีพ ด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในอนาคต
เอกสารประกอบการเรียนการสอน “โครงงานวิทยาศาสตร์” เล่มนี้ เป็นเอกสารที่มีประโยชน์มากสำหรับคุณครูและนักเรียน สาระในเอกสารเล่มนี้ครอบคลุมขั้นตอนที่สำคัญต่างๆ ในการทำโครงงาน ช่วยในการพัฒนาการทำโครงงานได้เป็นอย่างดี
หวังเป็นอย่างยิ่งว่าเอกสารเล่มนี้ จะมีส่วนในการพัฒนาศักยภาพทางด้านวิทยาศาสตร์ ของเด็กไทยได้เป็นอย่างดี


( นางวรารัตน์ เกษประสิทธิ์ )
รองผู้อำนวยการฝ่ายการบริหารวิชาการ

โรงเรียนนครไทย

พระบรมราโชวาท

...หนังสือเป็นสิ่งสำคัญสำหรับการพัฒนาทั้งกายทั้งอาชีพ ทั้งความรู้
วิชาการ ทั้งการค้นคว้าและในที่สุดในความพอใจในทางจิตใจของมนุษย์ชั้นสูงที่สุด
จนกระทั่งถ้าคนใดอยากมีความรู้ในด้านจิตวิทยาหรือในด้านปรัชญาจนกระทั่งอาจ
อยากที่จะเรียนทางธรรมะ หรือศาสนา จนกระทั่งเป็นคนที่สามารถไปสู่ความสุข
ที่แท้จริงคือความนิ่งในจิตใจเป็นผู้รอบรู้แท้ๆ ก็ย่อมต้องอาศัยหนังสือ

เพราะหนังสือเป็นการสะสมความรู้และทุกสิ่งทุกอย่างที่มนุษย์ได้สร้างมาทำมาคิดมาแต่โบราณกาลจนทุกวันนี้ หนังสือจึงเป็นสิ่งสำคัญเป็นคล้ายๆ ธนาคารความรู้และเป็นออมสินเป็นสิ่งที่จะทำให้มนุษย์ก้าวหน้าได้โดยแท้...

พระบรมราโชวาท
พระราชทานแก่คณะสมาชิกห้องสมุดทั่วประเทศ
ในโอกาสที่เข้าเฝ้าทูลละอองธุลีพระบาท
ณ ศาลาดุสิดาลัยสวนจิตรลดา
วันพฤหัสบดี ที่ ๒๕ พฤศจิกายน ๒๕๑๔